خلاقیت چیست و تفکر خلاق چگونه پرورش می‌یابد؟

15 آوریل 2020

خلاقیت از مفاهیم پیچیده‌ای است که تعریف مشخصی ندارد؛ اما به‌طور کلی می‌توان خلاقیت را توانایی حل مسئله با راه‌حل‌های نامرسوم و بهینه تعریف کرد. فردی که دارای تفکر خلاق است، پیش‌فرض‌ها را کنار می‌گذارد و همواره راه حل های مخصوص به خود را دارد. این راه‌حل‌ها معمولا ترکیبی از دانسته‌های قبلی او هستند که به صورت هدفمند کنار هم چیده شده‌اند. پس طبق این تعاریف، تفکر خلاقانه که منجر به خلاقیت می‌شود، پیدا کردن راه‌های جدید، بهتر و راحت‌تر است. اعتماد به نفس از ویژگی های افراد خلاق است که با پرورش تفکر خلاق به دست می‌آید.

خلاقیت چیست؟

خلاقیت همان‌طور که اشاره شد، توانایی حل مسئله به روش‌های بهینه است. این ویژگی کم و بیش در همه‌ی افراد وجود دارد؛ اما برخی افراد با پرورش آن به سطوح بالاتری از تفکر خلاق می‌رسند. این افراد در کلیه‌ی مراحل زندگی به راحتی از چالش‌ها عبور می‌کنند. در واقع فایده‌ی خلاق بودن این است که در مدیریت مشکلات، دچار استرس نشوید و با بهره‌گیری از توانمندی‌های خود بهترین راه حل را برای مسئله‌ی پیش‌آمده ابداع کنید.

ویژگی های افراد خلاق

افراد خلاق ویژگی‌های مشترک زیادی دارند که در زیر به تعدادی از آن‌ها اشاره می‌کنیم.

خلاقیت

۱. بیشتر از ذهنشان کمک می‌گیرند

تحقیقات نشان داده است که قوه‌ی تخیل قوی از ویژگی های افراد خلاق است. برای مثال اگر از فردی عادی بخواهید یک خرس را نقاشی کند. او با به ذهن آوردن یک خرس آن را نقاشی می‌کند؛ اما فرد خلاق نه تنها خرس بلکه جزئیات رنگ و اندازه و دندان خرس را به همراه مکانی که در آن حضور دارد و فعالیتی که در حال انجام آن است به ذهن می‌آود و سپس نقاشی می‌کند. پس، درواقع افراد خلاق تمرکز ذهنی بهتری دارند.

۲. اعتماد به نفس دارند

اعتماد به نفس داشتن در این مورد یعنی ایمان داشتن به توانایی‌های خود. افراد خلاق به‌خوبی می‌دانند چه توانایی‌هایی دارند و در هر توانایی در چه سطحی قرار دارند. این موضوع باعث افزایش جرأت و جسارت آن‌ها در ایده‌پردازی می‌شود.

اعتماد به نفس

۳. افراد خلاق ذهنی باز دارند

داشتن ذهن باز به معنی پذیرا بودن انتقادات است. افرادی که تفکر خلاق دارند با آغوش باز از پیشنهادات و انتقادات دیگران استقبال می‌کنند و هرگز از این که ایده‌های خود را به ورطه‌ی آزمایش بکشانند هراسی ندارند. افراد دارای تفکر خلاق از موفقیت‌ها و شکست‌های خود درس می‌گیرند و همواره به پیشرفت فکر می‌کنند.

۴. انعطاف پذیری دارند

می‌توان به جرأت مدعی شد که عادت دشمن خلاقیت است. محصور شدن در دام عادت‌ها و روش‌های از پیش تعیین شده در رفتار انسان‌های خلاق دیده نمی‌شود. آن‌ها هر لحظه قابلیت این را دارند که چارچوب‌های به‌وجود آمده را بشکنند و آن را به شیوه‌ای که فکر می‌کنند بهتر است بنا کنند.

۵. دانش و تجربه دارند

افراد خلاق برای آن‌چه که به آن علاقه دارند وقت زیادی می‌گذارند تا در آن زمینه دانش کسب کنند. همچنین آن‌ها هیچ‌گاه از تجربه کردن واهمه‌ای ندارند؛ برعکس، اهل ریسک هستند. کافمن می‌گوید: «آغوش گشودن به سوی تجربه‌های نو همواره قوی‌ترین نشانه‌ی دستاوردهای خلاقانه است.» فیلم دیدن، کتاب خواندن، مسافرت و ارتباط برقرار کردن با دیگران می‌تواند به دانش کلی و تجربه‌ی افراد اضافه کند.

وضعیت تحصیلی / ویژگی های افراد خلاق

تفکر خلاق چگونه پرورش می‌یابد؟

خلاقیت و داشتن تفکر خلاق از مواردی است که باید مانند بسیاری از مهارت‌ها پرورش پیدا کند. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، سیستم آموزش و پرورش کشور از تقویت این مهارت مهم در فرزندان غافل شده است. کارهای عملی در مدرسه اقلیت و درس‌های حفظ کردنی اکثریت برنامه‌ی درسی کودکان و نوجوانان ایرانی را تشکیل می‌دهند. خانواده و مدرسه دو رکن اساسی در پرورش خلاقیت فرزندان هستند.

ارکان اساسی رشد تفکر خلاق در کودکان

رکن اول: خانواده

خانواده نقش به‌سزایی در رشد تفکر خلاق در فرزندان دارد. والدین باید اجازه دهند قوه‌ی خیال کودکان آزادانه پر بکشد. وقتی کودکان از ایده‌ها و خیال‌پردازی‌های خود با والدین صحبت می‌کنند نباید مورد تمسخر قرار بگیرند. پرسش‌های فرزندان باید همواره جدی گرفته شوند. کودک باید احساس آرامش و اعتماد به نفس داشته باشد تا به پرسشگری و کنجکاوی ادامه دهد. منع کردن مدام فرزندان از کنجکاوی می‌تواند آفت خلاقیت آنان باشد.

تفکر خلاق / اعتماد به نفس

 

رکن دوم: مدرسه

دومین عاملی که نقش مهم در شکوفایی خلاقیت فرزندان دارد مدرسه است. چنان‌چه در مدارس بر تکالیف زیاد و حفظ کردن مطالب تأکید شود و تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان نادیده گرفته شود، خلاقیت کودک رو به افول خواهد رفت. کلاس‌های پرجمعیت در سنین ۸ تا ۱۰ سال اغلب باعث می‌شوند استعدادهای هر دانش‌آموز جداگانه مورد بررسی قرار نگیرد.

تشویق پرسشگری در کودکان، تشویق کودکان به بازتعریف مسائل، ترغیب کودکان به بررسی مسائل و پدیده‌ها، از زوایای مختلف، انجام فعالیت‌های گروهی و بازی‌های فکری از جمله فعالیت‌هایی هستند که اگر توسط معلمان انجام بگیرند باعث رشد تفکر خلاق در کودک خواهند شد.

سن مناسب آموزش زبان خارجی / ویژگی های افراد خلاق

متأسفانه به دلیل به‌روز نبودن سیستم آموزش در کشور، خانواده‌هایی که مایل به تقویت رشد تفکر خلاق در فرزندان خود هستند، نمی‌توانند در این مورد روی مدرسه حسابی باز کنند. به همین دلیل، اگر به آینده و موفقیت فرزند خود اهمیت می‌دهید، پیشنهاد می‌شود علاوه بر انجام مسئولیت‌هایی که به عنوان یک رکن اساسی در پرورش خلاقیت فرزندان برعهده دارید، از موسساتی مانند پل استار به عنوان مکمل برای رکن دوم یعنی مدرسه بهره بگیرید.

ویدیوی زیر نگاهی گذرا دارد به کارگاه خلاقیت موسسه پل استار که سال گذشته با حضور دکتر برزگر خلیلی، استاد دوره‌های خلاقیت دانشگاه شریف و شهیدبهشتی تهران برگزار شد.