پرورش خلاقیت

۸ فروردین ۱۳۹۸

چطور خلاقیت را رشد و پرورش دهیم؟

عوامل بسیاری در رشد و شکوفایی خلاقیت افراد موثرند که از این دست می‌توان به عوامل زیر اشاره کرد:

خانواده: اگر خانواده فرصت‌های لازم را برای سوال کردن، کنجکاوی و کشف محیط به کودکان بدهد و هرگز آنها را تنبیه نکند، زمینه رشد خلاقیت فراهم می‌شود. تنبیه و تهدیدهای مکرر، آفت خلاقیت‌های ذهنی است، فرزندان خلاق به آرامش درونی و اطمینان خاطر و اعتماد به نفس قوی نیاز دارند.

مدرسه و دانشگاه: عواملی همچون تکالیف زیاد، تاکید بر محفوظات، اجرای برنامه‌های هماهنگ و انتظار رفتارهای یکسان از کودکان، عدم‌توجه به تفاوت‌های فردی، وجود کلاس‌های پرجمعیت، اعمال انضباط و مقررات فوق‌العاده شدید، تشویق به کسب نمره‌های بالا و ایجاد جوی توأم با رقابت‌های فردی برای ممتاز شدن و سرانجام عدم‌شناخت و یا بی‌توجهی به ویژگی‌های کودکان، نوجوانان و جوانان خلاق سبب می‌شود که قدرت خلاقیت آنان به تدریج کاهش یابد.

جامعه: محیط یا فضایی که باعث فراهم‌سازی زمینه خلاقیت می‌شود باید از سه عنصر اساسی برخوردار باشد. ۱ – عامل فیزیکی ۲ – عامل عقلانی ۳ – عامل عاطفی

عامل فیزیکی: منظور از محیط فیزیکی، یعنی اینکه امکانات و گنجایش وسایل در حدمناسبی باشد تا فرد بتواند با استفاده از آنها کارهای خود را در معرض دید قرار دهد.

عامل عقلانی: جو عقلانی مطلوب شرایطی است که فرد را به رغبت آورد، برانگیز‌اند و به تلاش وادار کند.

عامل عاطفی: شرایطی است که شخص بتواند احساس امنیت کند و قادر باشد نسبت به محرک‌های فیزیکی عقلانی ارائه شده از طرف معلم، مربیان، والدین و یا همکاران و همسالان، واکنش مطلوب از خود نشان دهد. چنین محیطی از اعتماد و اطمینان سرشار است و تحقیر، تنبیه و سرزنش در آن وجود ندارد.
برخی از مهمترین عوامل موثر در خلاقیت را چنین می‌توان فهرست کرد: انگیزش، غریزه، الهام، علاقه‌مندی به تجربه و آزمایش، استقلال، اعتماد به نفس، میل به ریسک کردن، شوخی و بذله‌گویی، حساسیت، احساس امنیت، شجاعت فردی، ابتکار، انعطاف، گرایش به کارهای پیچیده، پشتکار، کنجکاوی، اظهار وجود، رفتار نامتعارف، تخیل مثبت و تشویق دیگران.

موانع خلاقیت
۱ – عدم اعتماد به نفس و بی‌توجهی به سرمایه‌های حقیقی خود
۲ – ترس از حرف و انتقاد در مراحل عمل و یا نتیجه خصوصا وقتی با شکست مواجهه شود.
۳ – ترس از انگشت‌نما شدن
۴ – ترس از حرف و انتقاد در مراحل عمل و یا نتیجه آن
۵ – تمایل به همرنگی با جماعت
۶ – توجه به‌معلول به جای توضیح علت
۷ – تنبلی ذهنی و عدم تمرکز آن

۱۴ راه رشد و پرورش خلاقیت

۱ – تفکر واگرا را تشویق کنید
۲– اختلاف عقیده را تحمیل کنید
۳- دانش‌آموزان را تشویق کنید به داوری‌های خویش اعتماد کنند
۴- تاکید کنید که هر فرد در زمینه خاص توان و صلاحیت خلاقیت دارد
۵ – محرکی برای ایجاد تفکر خلاق باشید
۶- موضوعات آموزش را متنوع کنید
۷- گرایش‌های مساعد نسبت به فعالیت خلاق را رشد دهید
۸- بیان خلاق را تشویق کنید و بپرورانید
۹- نیروی تولید را تشویق کنید
۱۰- به پرسش‌های غیرمعمول احترام بگذارید
۱۱- به افکار و تفکرات ابتکاری و نو احترام بگذارید
۱۲ – عملا به دانش‌آموزان خود نشان دهید که افکار و عقایدشان ارزش دارد
۱۳- به دانش‌آموزان فرصت دهید که بدون ترس از ارزشیابی به فعالیت بپردازند.
۱۴- در ارزشیابی علت و معلول‌ها را به هم ربط دهید.

منبع : سلامت ۱۱۸